7 баримт: Киприйн Геросикуугийн “лукуми” Европын холбооны хамгаалалттай анхны бүтээгдэхүүн болсон нь
Зураг: Maksym Kozlenko / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Киприйн Пафос хотын захад орших Геросикуу тосгонд 1895 оноос хойш гэр бүлээрээ хийж ирсэн “лукуми” (өөр нэрээр Turkish delight) нь Европын холбооны газарзүйн заалтаар хамгаалагдсан Киприйн анхны бүтээгдэхүүн болжээ. Atlas Obscura-гийн нийтлэлээс долоон баримтыг сонгон танилцуулъя.
1. Эрт үеэс ирсэн амттан
Лукумийг хэн анх зохион бүтээснийг хэн ч тодорхой хэлж чадахгүй. Нийтлэг яриагаар 1777 онд Истанбулын кондитер Хаджи Бекир хийсэн гэдэг боловч түүхчид үүнд эргэлздэг. Нишасте, сахартай арабын, персийн жор үүнээс хэдэн зууны өмнө байсан. Нэр нь арабын “рахат аль-хулкум” буюу “хоолойн тайвшрал” гэсэн утгатай үгээс гаралтай.
Зураг: E4024 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
2. Киприйд 1895 онд ирсэн
Кипр олон зууны турш Османы, дараа нь Британийн засаглалд байсан ч лукуми зөвхөн 1895 онд Софокл Афанасиоугаар дамжин ирсэн гэж тооцогддог. Тэрээр олон жил гадаадад (гэр бүлийн хэлснээр Швейцарьт) байгаад Геросикуудаа буцаж ирэхдээ Грекийн арлууд, Бага Азийн эргээс сурсан жорыг авчирсан байна.
Зураг: Arjuno3 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
3. Гэр бүлийн уламжлал
Афанасиоу талбайн ойролцоо жижиг цех нээв. 1920 онд бизнесээ охин Харикли болон түүний нөхөр Габриэл Хажизиновиу нарт шилжүүлж, дараа нь хүү Никодемос залгамжилсан. 1990 оноос түүний бэлэвсэн эхнэр Евдокиа, хүү Жорж үргэлжлүүлж байна. Жорж 1994 оноос “Aphrodite Delights”-ыг удирдаж байгаа бөгөөд Афанасиоугийн ач хүүгийн хүү юм.
Зураг: Anatoliy Smaga / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
4. Амт, үнэр
Нийтлэлийн зохиогч мастик, цурхай (carob), узо зэрэг амтыг турших явцад узо лукуми анис маш хүчтэй амттайг тэмдэглэжээ. Мөн дотроо бадамтай бергамот, сарнай, мандарин амттай сонгодог төрлүүд байдаг бөгөөд тэрээр мандаринд хамгийн их дуртай болсон гэж бичжээ.
Зураг: Wikimedia Commons / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
5. Хамгаалагдсан жор
Хамгаалагдсан жорын дагуу ус, элсэн чихэр, нимбэгний хүчлийг 100°C-д 35 минут буцалгаж, дараа нь эрдэнэ шишийн нишасте нэмээд 100–130°C-д хоёр цаг, минутад 36 эргэлтээр хутгана. Глюкоз, желатин хэрэглэдэггүй. Хольцыг нунтаг сахараар цацсан том тавиурт хийж, 24 цаг амраасны дараа гараар хайчилж, жигнэж, савладаг.
Зураг: ProjectManhattan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
6. Гиннесийн рекорд
2004 оны аравдугаар сарын 16-нд Геросикуу хот анхны “Лукумийн өдөр”-д зориулан гурван өдрийн турш 2,532 кг жинтэй лукуми хийж Гиннесийн дэлхийн рекордод бичигдсэн. Жоржийн хэлснээр түүнийг ойролцоогоор 12 цагийн дотор идсэн. Одоо түүний хамгийн их анхаарч буй зүйл нь сургуулиуд оролцож, хүүхдүүд өөрсдөө хийж сурч байгаа явдал гэжээ.
Зураг: E4024 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
7. Хуулиар хамгаалагдсан нэр
2003 онд, Кипр ЕХ-нд элсэхээс өмнө хотын үйлдвэрлэгчид газарзүйн заалтаар хамгаалуулах хүсэлт гаргасан нь Киприйн анхны ийм хүсэлт байв. 2007 оны 12 дугаар сарын 14-ний Комиссын 1485/2007 тоот журмаар “Loukoumi Geroskipou” бүртгэгдэж, одоо Европт ийм статустай цорын ганц лукуми хэвээр байна. Геросикуу гэдэг нэр “Hierokepis” буюу “ариун цэцэрлэг” гэсэн утгатай бөгөөд домгоор Афродита Петра ту Ромиугаас далайн хөөсөөс мандаж энд цэцэрлэгээ тарьсан гэдэг. Хамгаалалтын үндэс нь хөрс, уур амьсгал биш, 1895 онд нэг хүн, нэг жороос эхэлсэн уламжлал юм.
Зураг: This photo was taken by Anton Zelenov. Please credit this wi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Эх сурвалж: Atlas Obscura (2026.10.08).
