Нарны туяанд солонгорсон

Номин ногоон талдаа

Шинэхэн гэрүүд сувдраад

Сүү цагаа ханхалсан

Цэцэгт хөдөө нутаг минь …

Байгаль орчны хувиралт, ирээдүйн хөгжлийн шаардлагын дагуу малчид минь “Цэцэгт хөдөө нутаг”-аа үе дамжин дуулахын тулд тал нутгаа мөнх ногооноор нь байлгаж, таван хошуу малаа тааваар сайхан маллаж, тансаг амьдралаа цогцлоохоор мал аж ахуйн шинэ замыг судлан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хэлбэрийг өөрчилж байна. Гэвч хэвшил болсон уламжлалт аргаа шинэчлэх гэдэг тийм ч амархан байсангүй. “Аргыг нь олбол бэрхийг давна”. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хэлбэрийг хэрхэн өөрчилж, аргыг нь олж асуудлыг шийдэх ёстой.

Урадын Дунд хошууны Чинь Тяньжянь компанийн малыг тэжээж байгаа малчин Зургийг: Х.ЦОЛМОН

Өвсний толгойд хяруу унаж өглөөний жавар чангарсан 11-р сарын эхээр манай сэтгүүлчдийн багийнхан ӨМӨЗО-ны бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг шийдвэрлэх туршилтын цэг болох Ордос хотын Отогийн Өмнөд хошуу, Баяннуур хотын Урадын Дунд хошуу, Бугат хотын Дархан Муумянган холбоот хошуугаар ярилцлага хийж явахдаа орон нутаг болон малчид шинжлэх ухааны шинэлэг загвар ба аргаар уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуйн дадал зуршлыг өөрчилж буйтай танилцан, бахархаж байлаа.

Малчин н.Заяа бэлчиж байгаа мал сүргээ компьютерээр харна

Зургийг: Х. ЦОЛМОН

Ухаалаг ферм

Харгана битүүрсэн манхан баларт хол ойрдоо бахархагдсан нэгэн малчин айл суурьшдаг. Гэрийн эзнийг н.Заяа гэдэг. Ордос хотын Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багаар нутагтай. Жаран насны дөрөөг шүүрч яваа тэрээр хөнгөн шаламгай алхаж энд тэнд ердөө хэдэн товчлуур дарахын төдийд машин нь хөдлөөд өвс бордоо өөрөө бууж, мал нь өөрөө хүрч ирээд тавтайхан идээшилнэ. Тэдний ухаалаг ферм нь өвсний хашааны тоног төхөөрөмж, өвсний автомат хүргэлтийн бүс, босоо усалгааны төхөөрөмж, малын бууц боловсруулах систем, малын орчны хяналтын систем, үндсэн лаборатори, өвсний хяналтын камераар тоноглогдсон 3000 м2 талбай бүхий малын хашаа ба өвсний хашаанаас бүрджээ. Заяа:

Манайхан 2019 оны сүүлчээр ухаалаг фермээ байгуулж, 2020 онд ашиглалтад оруулсан. Уг нь өөрсдөө цагаа зохицуулж малаа тэжээдэг байсан, одоо ухаалаг системд цаг тохируулснаар автоматаар услах, өвс тэжээл өгөх, ариутгах зэргийг цагийн хувиараараа ажиллуулдаг. Малын хашааны дулаалгыг ухаалгаар хянаж, байнга+17 градуст хэвийн дулаантай байлгадаг. Одоо ажлаар гадагш гарсан ч гар утсаараа ухаалаг системээ ажиллуулж малаа тэжээж чадах болсон гэж ухаалаг фермээ танилцууллаа.

Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин н.Заяагийнхны малын бэлчээр Зургийг: З. ГЭГЭЭНТУЯА

Отогийн Өмнөд хошуу өнөөг хүртэл нийтдээ 120 ухаалаг ферм байгуулаад байна. Хошууны Хөдөө аж ахуй, Мал аж ахуйн мэргэжлийг түгээх төвийн захирал н.Мөнхбаяр:

Манай хошуу 52 сая юанийн хөрөнгө оруулж, 1 дижитал хөдөө аж ахуйн судалгааны хүрээлэн, 1 орчин үеийн хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн парк, дижитал хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн үлгэр жишээ тосгон, ухаалаг ферм, дижитал хөдөө аж ахуйн жишиг гудамж, “N” дижитал шинэчлэлийн төслүүдийг дэмжиж, “1+1+3+N” дижитал хөдөө аж ахуйн бүтээн байгуулалтын загварыг бүрдүүлж байна. Ухаалаг ферм нь мал аж ахуйн салбарыг өөрчилж, сайжруулах үр дүнтэй арга юм. Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд ухаалаг мал аж ахуй, хөдөө аж ахуйн байгууллагуудыг байгуулах, хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө (2025-2027)”-г хэрэгжүүлснээр Өвөр Монгол 2027 он гэхэд 1000 ухаалаг ферм байгуулахаар төлөвлөж байна гэж танилцуулав.

Малчин н.Заяа ухаалаг фермд малдаа тэжээл өгнө Зургийг: О.БУЯНЭНЭРЭЛ

Фермд маллах дүрэм хэрэгжүүлэв

Намрын сүүл үеэр Баяннуурын Урад нутагт өвс халиурч, нүүдлийн шувууд эргэн хоргодно. Бид Урадын Дунд хошууны Онгон суурингийн Чин Жяньтянь компанийн мал маллах жишиг фермд хүрч очлоо. Энэ бол бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг шийдвэрлэх, бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт, сайжруулалтыг дэмжих нийтлэг загваруудын нэг юм.

Сэтгүүлчдийн баг Онгон суурингийн Шарчулуу багийн малчин залуу Н.Цэцэнтэй уулзаж ярилцлага авснаа хуваалцъя. Тэрээр энэ фермд өөрийн 16 үхэр болон 130 ямаагаа тэжээхийн зэрэгцээ фермд ажиллаж орлогоо нэмэгдүүлдэг. Цэцэн:

– Өмнөх жилүүдэд ноцтой ган гачиг болж мал аж ахуйн зарлага орлого нь тэнцэж байсан. Мөн малаа хашаалж тэжээж байсан бол үхэр ямаагаа фермд маллуулдаг боллоо. Фермд бол өвс тэжээлийн асуудалд санаа зовох хэрэггүй. Өөрөө маллах нь тарга тэвээргэ барагтай, харин фермд өндөр уурагтай тэжээл өвсөөр тэжээж байгаа болохоор хурдан сайн тарга авдаг гэж фермд маллахын ач тусыг танилцуулав.

Чинь Тяньжянь компанийн мал маллах фермийн үхэр

Урадын Дунд хошууны Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй ба шинжлэх ухаан мэргэжлийн товчооны дарга Н.Урагшлалт:

Манай хошуу Фермд маллах загвараар бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн асуудлыг үр бүтээлтэй шийдэхийн зэрэгцээ “Мал бэлчээрлүүлэхийг хориглосон ч мал маллахыг хориглохгүй”-гээр малчдын орлогыг нэмэгдүүлж байна. Одоо “фермд маллах” дүрэм хэрэгжүүлснээр жилд 100 мянга гаруй мал тэжээж буй тухай танилцууллаа.

Чинь Тяньжянь компанийн мал маллах ферм

2024 онд Онгон суурин Хай Наны Жя Шы групптэй хамтран Урадын Дунд хошууны Чин Жяньтяань Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн шинжлэх ухаан техникийн компанийг байгуулж, Шарчулуу багийнхан бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг цогцоор нь шийдэж, бэлчээрийн экологийн хамгаалалт, мал аж ахуйн тогтвортой хөгжлийг баталгаажуулав. Тус компанийн малын ферм нь 500 м2 талбайтай, нийт 47.5 сая юанийн хөрөнгө оруулалттай. 3000 м2 малын хашаа, 2000 м2 өвсний хашаатай, бэлчээрийн хэт их хэрэглээний тооноос хэтэрсэн 10 мянга гаруй малын асуудлыг шийдвэрлэсэн байна. Бас 15 сая юанийн хөрөнгө оруулалттай хонь, ямаа маллах ферм байгуулж, малчдын орлогыг нэмэгдүүлэн баяжих замаар замнуулжээ.

Чинь Тяньжянь компанийн ямааны ферм

Урадын Дунд хошуу 2023 оноос хойш бас мал аж ахуйн орны малаа өсгөн үржүүлэх давуу тал болон хөдөө аж ахуйн орны тэжээл өгч тарга тэвээргэ авахуулах давуу талыг ашиглан “Бэлчээрт маллах+ хашаанд тэжээх + газар тариалангийн нутагт өвөлжих”-ийг хослуулсан шинэ загварыг судалсан байна. Энэхүү загвар нь энэ оны 10-р сараас ирэх оны 04-р сар хүртэл жил бүр 280 мянган толгой бэлчээрийн малыг газар тариалангийн бүс нутагт оруулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд ингэснээр бэлчээрийн өвсийг зургаан сар сэлгэх болно.

Манай хошуунд бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн малын тоо 61.5 хувиар буурч, байгалийн бэлчээрийн өвс, малын тэнцвэрийн индекс 10 хувиас дээш болж, мал аж ахуйн өөрчлөлт, шинэчлэл тогтвортой явагдаж байна гэж Н.Урагшлалт хэллээ.

Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин н.Заяагийнх Зургийг: В.ИДЭРГҮН

“Өвсний билет”-ийн дүрэм

Хүмүүс “машины билет”, “киноны билет”, “хоолны билет” зэргийг байнга хэрэглэж байсан бол “өвсний билет” гэдгийг мэдэх хүмүүс цөөн байх аа. Манай сэтгүүлчдийн багийнхан 11-р сарын 03-ны өдөр Хятад улсын анхны “өвсний билет” хүлээж авсан Дархан Муумянган холбоот хошууны Дархан сумын Алтантуг багийн малчин Н.Хөхөөгийнд зочилсон юм.

– “Өвсний билет” гэдэг нь үндсэндээ сайн дурын хөрөнгө оруулалт, тэгш зөвлөлдөх зарчмын дагуу томоохон тэргүүлэгч аж ахуйн нэгжүүд тосгоны хамт олон, малчидтай хамтарсан үйл ажиллагаа явуулж, үйл ажиллагааны эрхийг шилжүүлэх зэрэг аргаар бэлчээрийн экологийг хамгаалах, нөхөн сэргээхийн зэрэгцээ өвсний үйлдвэрлэл ба мал аж ахуй эрхэлж, эдийн засгийн орлого болон экологийн ашигт тулгуурлаж тосгоны малчид, мал аж ахуй эрхэлж буй айл өрх ба нийгмийн хөрөнгөд хандуулсан эдийн засгийн эрхийн нотолгоо мөн гэж Дархан Муумянган холбоот хошууны Ойн аж ахуй, бэлчээрийн товчооны өвсний билетийн оффиссын Ван кан тайлбарлаж байна.

Хятадын анхны “өвсний билет”-ийг гардсан Алтантуг багийн малчин н.Хөхөө Зургийг: Х.ЦОЛМОН

Алтантуг баг нь 22 мянган га бэлчээр, 50 өрхтэй. Өнгөрсөн жилийн хавар хошууныхаа бэлчээрийн хэрэглээндээ багтсан мал аж ахуйн үлгэр жишээ баг болсон юм. Өнгөрсөн оны 12-р сард Дархан Муумянган холбоот хошууны “өвсний билет”-ийн дүрэм хэрэгжүүлэх гэрээнд гарын үсэг зурж, Дархан сумын Алтантуг багийн дөрвөн малчин 10 мянган га бэлчээрийн туршилтын бүсэд хамрагдаж, “өвсний билет”-ээ авсан юм.

Алтантуг багийн дөрвөн малчин “өвсний билет” гардаж байна

Үүлэн цэнхэр нутаг үдийн наранд зүүрмэглэнэ

Өргөө цагаан гэрээс малчдын баясал цуурайлна.

Манай ярилцлага авсан газар нутгийнхан хашаанд бэлчээх ба бэлчээр зохицуулан маллах, ухаалаг фермд маллах, газар тариалангийн бүсэд өвөлжих, мал аж ахуй аялал жуулчлалын нэгдсэн загвар зэрэг ӨМӨЗО-ны бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн асуудлыг шийдвэрлэх загваруудыг орон нутгийн бодит байдалтайгаа зохицуулан шинэчилж, “өвсний билет” зэрэг загварыг хэрэгжүүлж, малчдад амьжиргаагаа өөрчлөн сайжруулах арга замыг бий болгосон байна.

2024 оны 04-р сард малчин н.Хөхөө өвсний билетээрээ 200 мянган юанийн зээл авлаа

Алтантуг багийн малчин н.Хөхөө Монгол улсын сэтгүүлчтэй хамт Зургийг: З.ГЭГЭЭНТУЯА

Зохиогч: З.ГЭГЭЭНТУЯА, Х.ЦОЛМОН, СҮНЬ ЛИН, В.ИДЭРГҮН, Р.ТӨ
Найруулагч: Д.МӨЧИР
Эх сурвалж: Өвөр Монголын өдрийн сонин

“Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжлагын аян

Наран налайж, навчис бүжсэн намрын сүүлчийн өдрүүдэд “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжлагын аяны зүүн шугамын багийнхан ӨМӨЗО-ны Улаанхад хотын Ар Хорчин хошуу, Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошуу, Улаанцав хотын Цахар Баруун Гарын Хойд хошуугаар сурвалжлан явлаа. Эдгээр хошуу нь бэлчээрийн даацаас хэтрүүлэн маллах асуудлыг шийдэх туршилтын цэг учраас ихэнх малчид уламжлалт маллагааны арга хэлбэрээ өөрчлөн, бэлчээрийн даац ба малын тоо толгойны харьцлыг зөв зохистой шийдвэрлэж байгаа нь мэдрэгдэн, тал нутгийн эзэн хүний эрхэм үүргээ гүйцэтгэж яваа нь үнэхээр бахархалтай. Мөн орон нутгийн засгийн газраас малчдыг удирдан бэлчээрийн мал аж ахуйн хэлбэрийг шинэчлэх ажлыг дэмжин, шинэ арга зам эрэлхийлсээр байгаа нь сайшаалтай.

Мэдлэгээр саруулших малчин ухаан

Нар тунарсан намрын налгар өглөө Ар Хорчин хошууны Шуу суурингийн Манхан-Ар багийн малчин н.Хаштана сүү саалийн ажлаа дуусгаад цай ууж суух зуур цагаан идээний захиалгаа бүртгээд завгүй байлаа.

– Бид хурууд, шар тос, зөөхий, ааруул, өрөм зэрэг нийт 16 төрлийн цагаан идээ боловсруулдаг төдийгүй шар тосны найрлагатай уруулын будаг, үнээний сүүгээр боловсруулсан саван зэрэг арваад төрлийн гоо сайхны бүтээгдэхүүн хийж борлуулаад жилдээ дунджаар 150 мянган юанийн орлого бүтээж байна гэж Хаштана бидэнд цай аягалах зуураа танилцууллаа.

Их сургуулиа дүүргээд нутаг буцсан Хаштана мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн арга хэлбэрийг шинэчлэн, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх талд хүч оюунаа сорьсоор иржээ. Улмаар “Алтай Манх” гэр бүлийн эдлэн, “Сүүн Цацал” цагаан идээний хоршоо зэргийг үүсгэн байгуулж, сайн үүлдрийн адуу үхэр маллан, сүүний бүтээгдэхүүн боловсруулснаар жилдээ сая юанийн орлого бүтээдэг болжээ.

Бэлчээрийн мал аж ахуйг өөрчилж хөгжүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн бүтцээ хэрхэн сайжруулах, менежментийн чадвараа яаж дээшлүүлэх, ашиг орлогоо хэрхэн нэмэгдүүлэх зэрэг асуудал нь өнөөгийн малчдад тулгарч буй нийтлэг асуудал юм. Энэхүү асуудлуудад чиглүүлэн Ар Хорчин хошуу нь арга бодлого хэрэгжүүлсээр байгаа тухай тус хошууны Хөдөө аж ахуйн товчооны ажилтан н.Гэрэлчимэг:

– Ар Хорчин хошуу нь үүлдэр сонгон хээлтүүлэг хийх, бордон тэжээж, малын өвчин халдвараас сэргийлэн хянах зэрэг мал аж ахуйн шинэлэг арга мэргэжлүүдийг малчны хотонд нэвтрүүлэн, малчдыг эрчимжсэн мал аж ахуйгаар ашиг орлогоо нэмэгдүүлэхэд нь шинжлэх ухаан, технологийн удирдлага хангаж байна гэж хэллээ.

Мал аж ахуйд тулгуурласан мэргэжлийн сургалт нь малчдын хувьд мэдлэг чадвараа нэмэгдүүлж, зах зээлийн хөгжилтэй алхмаа нэгтгэхэд нь бат бөх тулгуур болдог байна. Хаштана бол энэхүү төрлийн сургалтаас ашиг хүртсэн нэгэн тод жишээ юм. Тэрээр ӨМӨЗО-ны Хөдөө аж ахуйн танхимаас зохион байгуулсан хөдөө орон нутгийн чадварлаг боловсон хүчнийг бэлтгэх төслийн сургалтад оролцон, мэдлэг оюунаа тэлж, сургалтын хүрээнд хөгжил сайтай бүс нутгуудад хүрч туршлага суралцаж иржээ. Үүнийхээ суурин дээр мал аж ахуйн онцлогт нийцэж, орон нутгийн бодитой нөхцөл байдалд тохирсон мал аж ахуй эрхлэлтийн шинэ арга барилыг судлан хэрэгжүүлснээр орон нутгийнхаа холбогдох төслүүдэд мэргэжилтнээр уригдан ажиллаж, нутаг буцсан оюутан малчдаа удирдан эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх замд жолоо сунган урагшилж байна.

Хөгжил хөврүүлсэн малчны хот

Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Баянбулаг багийн малчин бүсгүй н.Балам бол мал маллагааны арга барил, үйлдвэрлэлийн бүтцээ шинэчлэн, зах зээлийг зөв ашиглаж ашиг орлогоо нэмэгдүүлж чадсан ухаалаг нэгэн.

Тэрээр хошуун төв Балгаргол суурин дахь Малчдын гудамжинд “Даллага” нэртэй махны дэлгүүр ажиллуулж, жилдээ 20 гаруй үхэр, 70 гаруй хонь зарж борлуулан малын гаралтаасаа гадна, 150 мянга гаруй юанийн орлого бүтээдэг байна.

– Би гар утасны апп ашиглаж, цагаан, улаан идээгээ цахимаар борлуулдаг. Мөн хонь гаргахаас эхлээд гэдэс цутгаж, мах чанах хүртэлх иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлэн, хотын иргэдэд дэм болохын зэрэгцээ орлогоо нэмэгдүүлж байна гэж Балам гурван хонины мах чанаж багтахаар том тогоогоо зааж ярилаа.

Сүүлийн жилүүдэд орон нутгийн малчид төрийн бодлого, зах зээлээр удирдуулан мал сүргийн бүтэцдээ тохируулалт хийж, малын гаралтын чанар, брэндийн бүтээн байгуулалт, зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ зэрэг хүчин зүйлд илүү анхааран, хоол хүнс, хоног буудал, махны бүтээгдэхүүн, айл гэрийн аялал жуулчлал зэрэг төрөл бүрийн бизнес ажиллууллан ашиг орлого бүтээх ага замаа тэлсээр байна.

Нар жаргахын алдад бид Баруун Үзэмчин хошууны малчдын үүсгэн байгуулсан “Содон” мал аж ахуйн компанид зочиллоо. Компанийн том хашаанд холимог тэжээлийн үйлдвэр, өвс тэжээл нөөцлөх бааз, малын эмчийн тасаг гэх зэрэг барилга байгууламжууд жигдрэн, үйлдвэрийн тасгаас тэжээлийн машины чимээ хүржигнэн дуулдах нь сүртэй.

– Содон компани маань 2024 оны эцэст холимог тэжээл үйлдвэрлэж эхэлснээс хойш зах зээлийн үнээс 200 юанийн хямд үнээр 500 гаруй тонн тэжээлийг орон нутгийн малчдад борлуулсан гэж Баруун Үзэмчин хошууны Баянхошуу сумын орлогч нарийн бичгийн дарга, сумын засаг дарга н.Цэнгэлт танилцууллаа.

Баянхошуу сум нь мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулж, малын гаралтыг нэмэгдүүлэн, малын тоо толгой ба бэлчээрийн даацын тэнцвэрийг батлахын тулд ноднин жилийн 11-р сард Баруун Үзэмчин хошууны нийт 14 багийн малчдыг дайчлан, хоршоод хувьцаа эзэмших хэлбэрээр энэхүү “Содон” компанийг байгуулсан байна.

Түмэнд хүртээлтэй талын хишиг

Улаанцав хотын Цахар Баруун Гарын Хойд хошуу нь судалгаа, боловсруулалт, борлуулалт, биечлэн танилцах, дэлгэн үзүүлэхийг аялал жуулчлалтай уялдуулсан сүүний бүтээгдэхүүний цогц хотхон байгуулж, нийгэмд чиглүүлсэн олон төрлийн үйлчилгээ үзүүлэх болжээ. Тус жижиг хотхон нь цагаан идээ боловсруулж буй малчин өрхийг дайчлан оролцуулсан төдийгүй сүүний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгжүүдийг нутагшуулсан аж.

– Энэхүү хотхон нь үйлчилгээ сайтай бөгөөд бизнес эрхлэх таатай орчин нөхцөлийг бүрдүүлсэн байдаг. Манай компанийн хувьд тэжээл өвс тарихаас эхлээд мал тэжээн өсгөх, сүүний бүтээгдэхүүн боловсруулж борлуулах хүртэлх бүрэн бүтэн гинжин хэлхээ бүхий бизнесийн загвараар ажилладаг. Өдөрт 7-8 тонн сүүгээр цагаан идээ боловсруулдаг учраас урд хожид 488 малчдыг ажлын байраар хангасан гэж Хүө Шань Ван Мү сүүний бүтээгдэхүүний ХК-ийн ажилтан Хү Мин танилцууллаа.

Цахар Баруун Гарын Хойд хошууны цагаан идээний хотхонд өнөөгийн байдлаар цагаан идээ боловсруулагч 15 аж ахуйн нэгж нэгдээд байгаа бөгөөд уламжлалт цагаан идээ, өвөрмөц онцлогтой цагаан идээ зэрэг нийт 19 төрлийн бүтээгдэхүүнийг боловсруулан, зах зээлд нийлүүлж байгаа аж.

Өвөр Монгол орны хэмжээн дэх бэлчээрийн даацаас хэтрүүлэн маллах асуудлыг шийдэх туршилтын цэг болсон эдгээр хошуунууд нь өвс тэжээл тариалах, мал маллаж тэжээх, тэжээл бордоо үйлдвэрлэх зэрэг үйл ажиллагаа бүхий аж ахуйн нэгжүүдэд түшиглэн нийгэмд чиглэсэн үйлчилгээний системийг бүтээж байна. Бүрэн чадавхтай, шинэлэг бүтэцтэй, өргөн цар хүрээний эрчимжсэн мал аж ахуйн иймэрхүү үйлчилгээний систем нь бэлчээрийн мал аж ахуйн загварыг шинэчлэн хөгжүүлэхэд идэвхтэй түлхэц үзүүлэх нь гарцаагүй.

Малчдын өөрчлөлтөөс маргаашийн зам дурайна. “Даллага” махны дэлгүүр ажиллуулан, малын гаралтаа цахимаар борлуулж буй малчин бүсгүй Балам, “Алтай Манх” эдлэн, “Сүүн Цацал” хоршоог байгуулсан хөдөө аж ахуйн хөгжлийн “хошууч” Хаштана зэрэг зах зээлийн санаачилгатай нэгдэн, мэргэжил туршлагаа баяжуулж, хамт олноо уриалан дагуулж яваа “шинэ малчид”-тай танилцан, сурвалжилж явсан сэтгүүлч бидэнд тэднийг бишрэн хүндэтгэх сэтгэл эрхгүй төрж байлаа. Орон нутгийн нам засгаас бэлчээрийн даацыг харгалзан, малчин түмний үйлдвэрлэл эрхлэлтийн ойлголтыг шинэчилж, мэдлэг чадварыг дээшлүүлэн, бэлчээрийн мал аж ахуйн загварыг өөрчлөн хөгжүүлэхээр хүчин зүтгэж байгааг мөн сэтгэл зүрхээрээ мэдэрлээ.

Зохиогч: С.БУЯНТ, Б.ӨНӨР, Ж.ГИЛБЭЭН, Ж.ХӨВЧИН
Найруулагч: С.УРЬХАН
Эх сурвалж: СОЛОНГО

Хятад Монгол хоёр улс хамтран ногоон байгууламж байгуулж байна—

“Саахалт айлын санаа нэг” гэдэг. Мөнхийн хөрш орнууд болох Хятад, Монгол хоёр улс байгаль орчноо хамгаалах цөлжилтийг сааруулах зорилгоор сүүлийн жилүүдэд санаа оноо нийлж хамтран ногоон байгууламж байгуулж байна. “Ихэр орд” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн боомтууд дахь сурвалжлагын гуравдугаар баг 12-р сарын 15-ны өдөр Монгол улсын Замын-Үүд сумд хүрч, Хятад, Монгол хоёр улсын хамтран ногоон байгууламж байгуулж буй байдалтай танилцав. Үүний зэрэгцээ Бээжин хотноо 11-р сарын эхний өдрүүдэд болсон “Монгол улсын хөрс, усыг хамгаалах, цөлжилтийг сааруулах урьдчилан сэргийлэх сургалт”-д оролцоод ирсэн Замын-Үүд сумын ойн ангийн дарга Г.Энхбат бидэнд ярилцлага өгөхдөө:

– Бид ногоон байгууламж үүсгэн байгуулаад Эрээн хот болон Бээжингийн ойн их сургуультай судалгааны тал дээр хамтран ажиллаж байна. Ирэх онд Бээжингийн ойн их сургууль Замын-Үүдэд таван га газар ногоон байгууламж байгуулж, цөлжилтийн эсрэг судалгааны чиглэлээр ажиллах болно гэж хэллээ.

Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй сорилтуудтай тулгарч буй өнөө үед уул усаараа холбогдох төдийгүй экосистемээр холбогдсон найрсаг хөршүүд болох Хятад, Монгол хоёр улс ногоон байгууламжийн тал дээр хувь заяагаараа нягт холбоотой юм. 4700 км урт хилийн шугамыг хамарсан бэлчээр, цөл нь зөвхөн газарзүйн хил хязгаар төдийгүй хоёр орны ард түмэн хамтран хамгаалах бүс нутаг юм. Сүүлийн жилүүдэд өндөр түвшний яриа хэлэлцээнээс эхлээд шинжлэх ухаан, технологийн хамтын ажиллагаа, үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагаа, боловсон хүчний солилцоо хүртэл Хятад, Монгол хоёр орон цөлжилт, элсэн шуурга зэрэг экологийн бэрхшээлийг шийдвэрлэхийн тулд урьд өмнө байгаагүй өргөн цар хүрээтэй, гүнзгий хамтран ажиллаж “Экологийн торгоны зам” болгон өргөжүүлж байна.

Хятад, Монгол хоёр орон нь байгаль дэлхийгээ хамгаалах цөлжилтийг сааруулах тал дээр аль эртнээс анхааран ажиллаж байсан бөгөөд зохих амжилтад хүрсэн билээ. Хятад улс Умардын ойн халхавчийн гурван том төслийг хэрэгжүүлсээр ирсэн. Хятад улс сүүлийн жилүүдэд цөлжилтийг сааруулах цөлжилтийн эсрэг тэмцэх тал дээр амжилттай туршлага хуримтлуулсан. Цөлжилтийг бууруулахын тулд тарьсан модоороо дэлхийд тэргүүлж байна. Монгол улс эх дэлхий, байгаль орчноо хайрлан, түүнтэй зохицон амьдрах монгол уламжлал, зан заншлаа дээдлэн, дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөллийг бууруулах, ой, усны нөөцийг хамгаалж, нэмэгдүүлэх экологийн тэнцвэртэй байдлыг хангах зорилгоор “Тэрбум мод” үндэсний хөтөлбөрийг санаачлан өрнүүлж байгаа бөгөөд ирэх онд НҮБ-ын цөлжилттэй тэмцэх конвенцийн талуудын 17 дахь бага хурлыг Монгол улсад зохион байгуулах гэж байна.

Энэ мэтчилэн Хятад, Монгол хоёр орон нь цөлжилтийн эсэрэг ногоон байгууламж байгуулах тал дээр өөр өөрийн ололт амжилтдаа үндэслэн сүүлийн жидүүдэд хамтын үйл ажиллагаа ногоон байгууламж байгуулах аянаа эхлүүлж байна. 2023 оны 09-р сард Улаанбаатар хотод Хятад-Монголын цөлжилтийг сааруулах хамтын ажиллагааны төв албан ёсоор нээгдсэн. Энэ төв нь Хятадын засгийн газрын Монголын “Тэрбум мод” хөтөлбөрийг дэмжих экологийн хамгаалалт, нөхөн сэргээлтийн бүс байгуулахад туслах, Хятадын ойжуулалт, цөлжилтийг сааруулах технологийг сурталчлах чиглэлээр хамтран ажиллах зэрэг тодорхой санаачлагатайгаар ажилладаг. Хятадын “Бүс ба Зам” санаачилга болон “Хойд зүгт нээлттэй байлгах” бодлогын хүрээнд Долоннуурын Чанжин хөдөө аж ахуйн компани нь туршилт, судалгааны зориулалтаар экологийн “элч” болох хайлаас, нарс зэрэг 7800 ширхэг модны суулгацыг Монгол руу экспортолж, Хятад Монголын хил дамнасан ногоон “аялал” бодитой болсон. 2024 онд Монгол улсын Сэлэнгэ аймгийн ойжуулалтын баазад “Хөххотын нөхөрлөлийн ой” төслийг хэрэгжүүлсэн нь хоёр орны бүс нутгийн хооронд элсний хяналт, цөлжилтөөс урьдчилан сэргийлэх хамтын үйл ажиллагаа нь илүү бодитой болсон.

2025 онд Хятад, Монголын экологийн хамтын ажиллагаа төслийн хэрэгжилт болон бодит ахиц дэвшлтэй байсан. Засгийн газар, аж ахуйн нэгж, шинжлэх ухааны судалгаанаас үйлдвэрлэл хүртэлх олон түвшний хамтын ажиллагааны цуврал арга хэмжээ нь хоёр талын экологийн хамтын ажиллагаанд анхны хэлэлцүүлгээс бодит хэрэгжилт рүү огцом шилжсэн.

Замын-үүд сумын ИТХ-ын дарга О.Үүрцайх бидэнд өгсөн ярилцлагадаа:

– Замын-Үүд болон Эрээн хот нь олон салбарт хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх, ойн ангийн салбарт туршлага солилцох зэргээр тодорхой хэмжээнд Замын-Үүд суманд үйл ажиллагаа явуулдаг гэж хэллээ. Эрээн хотын Ардын Засгийн газар нь сүүлийн жилүүдэд Замын-Үүд суманд цөлжилтийг сааруулах, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр ажилладаг ажилтнуудад зориулсан хэд хэдэн сургалт зохион байгуулсан. Сургалтаар ойжуулалтын арга техник, цөлжилтийг сааруулах арга хэмжээ, хөрс боловсруулах арга зэргийг хамарсан.

2025 оны 08-р сард Хөххотод болсон Монгол-Хятадын V экспогийн үеэр Хятад-Монголын экологийн төслийн хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааны дугуй ширээний уулзалт болж, хоёр тал нийт 60 сая юанийн гэрээний үнэ бүхий экологийн хамтын ажиллагааны төсөлд гарын үсэг зурсан. Энэхүү экологийн хамтын ажиллагааны таван төсөл бол бүгд хоёр улсын хамтран хэрэгжүүлсэн хил дамнасан төслүүд юм. Гол технологийн ихэнхийг Хятад улс нийлүүлж байгаа бөгөөд суулгац тариалах бааз барих, эко аялал жуулчлалын цогцолбор төлөвлөх, туршилт, судалгааны зориулалтаар суулгац нийлүүлэх, экологийн ногоон байгууламжийн төслүүд зэрэг болно.

Өвөр Монголын Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Академийн “Бүс ба Зам” судалгааны газрын хариуцлагатай албан тушаалтан:

– Хятад улс цөлжилтийг сааруулах чиглэлээр баялаг туршлага, технологитой бөгөөд гайхалтай үр дүнд хүрсэн. Хятад улсын Монголд үзүүлж буй тусламж нь Хятад, Монголын сайн хөршийн найрамдалт харилцааг харуулж байна гэж хэлэв.

Дугуй ширээний уулзалт, модны үрийг технологийн аргаар хангах, хил дамнасан ой мод тарих зэргээр Хятад, Монгол хоёр орны экологийн хамтын ажиллагааны зам улам бүр бат бөх болж, цаашид өргөжин тэлж байна. Энэ нь хоёр орны байгаль орчны сорилтуудыг шийдвэрлэх оновчтой сонголт болж буй төдийгүй, Хятад, Монгол хоёр хөршийн ирээдүй хойч үедээ амласан ногоон амлалт юм. Хятад, Монголын хамтран байгуулж байгаа “Экологийн торгоны зам” нь илүү эрч хүчтэй болох нь дамжиггүй.

Хөдөө орон нутгийг хэрхэн сэргээн хөгжүүлэх вэ? Нутаг бэлчээр-мал-малчин гурвын харилцан уялдаа холбоог зохицуулж, малчдын ашиг орлого нэмэгдэх юм бол хөдөө орон нутаг цэцэглэн хөгжих болно. Тэгвэл бэлчээр-мал-малчин гурвын харилцан уялдаа холбоог хэрхэн зохицуулах вэ? Малчдын орлогыг хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ?

11-р сарын эхээр сэтгүүлчид бид Өвөр Монголын бэлчээрийн даацаас хэтэртэл мал маллах асуудлыг шийдэх туршилтын хошуу болох Баяннуур хотын Урадын дунд хошуу, Бугат хотын Дархан Муумянган Холбоот хошуу, Ордос хотын Отогийн өмнөд хошуунд хүрч сурвалжилга авсан юм.

Сүлжээ

Улирлын жамаар навчис шарлаж, модод нүцгэрээд, налгар өдрүүд үргэлжилнэ. Өвөр Монголын Ордос хотын Отогийн өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин Заяагийн нутаг бэлчээрт өвс харгана салхины аяар найган халиурч, тансаг намрын өнгө үзэмж үнэхээр сэтгэл татам сайхан байлаа.

1900-ээд онд Заяа өөрийн нутаг бэлчээртээ 27 га гаруй талбайд харгана тарьжээ.

Харгана гэж манай нутгийн эрдэнэ, бороо хур цөөн ордог элс манханд харганын үндэс нь гүн хатгаж, навч намаанд нь уураг, өөх, витамин зэрэг олон төрлийн амин хүчлүүд элбэг агуулагддагаараа шим сайтай тэжээл бордоо болдог гэж Заяа харгана хэрхэн тарьсан тухайгаа ярилаа.

Нанс суурингийн малчин Заяагийн харгана тарьсан нутаг бэлчээр

Заяа өдгөө 200 гаруй га талбайд харгана тарьдаг, зундаа нутаг бэлчээр нь хөхрөн ногоорч, хонь мал нь тарга сайтай. Энэ жил Заяа 13 га гаруй талбайгаас харгана хадаж хураан, өөрийн 500 гаруй малын тэжээл бордоогоо хүрэлцэхүйц батлаад үлдсэн харганаа тонн бүрийг 300 юаниар ойр хувийн айлдаа худалдан борлуулсан байна.

Хошуу засгаас харгана тарьсан айлд га талбай бүрд 450 юанийн тэтгэмж олгодог. Би жил бүр 90 мянган юанийн тэтгэмж олгодог гэж Заяа хэлэв.

Заяа харгана тарьж амжилт гаргаснаар ойр хавийн айлууд нь ч харгана тарьж, харгана тарьж ургуулах, хадаж хураах, боловсруулах, борлуулах аж үйлс ч өрнөн хөгжсөн юм.

Шугуй тэжээл бордоо боловсруулах үйлдвэрийн агуулахад том том ууттай мөхлөгт бордоог давхарлан хураажээ.

Бид харганыг бор царгас, иш сүрэл зэрэгтэй шинжлэх ухаанчаар холин боловсруулж, харганын нунтаг, мөхлөгт бордоо зэргийг жилд 3000 гаруй тонн үйлдвэрлэж, ойр хавийн малчдаас 1200 гаруй тонн харгана худалдан авдаг. Малчид харгана тарих дуртай, харгана тарьснаар өвс бэлчээр сайжирч, малчдын орлого ч нэмэгдсэн гэж Улаанхошуу багийн намын үүрийн нарийн бичгийн дарга Дү Шичян танилцууллаа.

Харгана тарьж ургуулсан байдал

2021 онд Нанс суурингийн захиргааны зохицуулгаар Шархошуу, Улаанхошуу, Баян-Үзүүр зэрэг 3 багийнхан хамтран багийн хамт нийтийн мөнгө төгрөгийг ашиглан Шугуй тэжээл бордоо боловсруулах үйлдвэрийг байгуулав.

– Гурван баг хамтран ажиллах нь тоног төхөөрөмжийн дутагдал, мөнгө төгрөг хүрэхгүй зэрэг асуудлыг шийдэж, багийн хамтын эдийн засгийн орлогыг 200 мянган юаниар нэмэгдүүлэв. Мөн ойр хавийн малчид, тариачдыг 10 ажлын байраар хангаж, тэдний орлогыг ч дээшлүүлэв. Бид бас ядуурлаас ангижирсан айл өрхөд жил бүр 2 тонн өвс бордоогоор үнэ төлбөргүй хангаж байна гэж Дү Шичян хэллээ.

Ордос хотын Хэн Кэ хөдөө аж ахуйн хөгжлийн ХХК-ны ачаар нутгийн малчид тарга сайтай малаа өндөр үнээр худалдаж байна.

Би жил бүр тус компанитай 120 хурга худалдах гэрээ хийдэг. Энэ удаа 22 хурга тээж авчирлаа. Компаниас хурганд халдварт өвчний нарийн шинжилгээ хийж, холбогдох стандартыг хангасан нөхцөлд өндөр үнээр худалдан авдаг. Одоо бид хонио сайн маллах нь чухал, борлуулалтын тал дээр санаа зовохгүй болсон гэж Хэн Кэ компанид хурга худалдахаар ирсэн малчин Алтан-Очир хэлж байлаа.

Харгана нь цөлийн бүс нутагт зохицон ургасан тэжээллэг ургамал юм

Хэн Кэ компани 2023 онд Хятад улсын хөдөө аж ахуйн хошууч аж ахуйн нэгжээр тодорч, одоо жилийн үйлдвэрийн хэмжээ нь 100 сая юаньд хүрч байна. Тус компани айл өрх бүрд 240 м2 талбай бүхий хашаа саравчийг үнэ төлбөргүй байгуулж өгч, малчин айлууд жил бүр 120 хурга худалдан өгөх гурван жилийн гэрээ хийжээ.

Харгана тарихаас эхлээд нутаг бэлчээрийн экологийг сайжруулах, шим сайтай тэжээл бордоо боловсруулахаас авахуулаад мал сүргээ хашаалан тэжээх, тарга тэвээргэ сайтай малаа өндөр үнээр худалдах, малын ашиг шимийг нарийн боловсруулж зах зээлд гаргах хүртэл Нанс суурин нь аж үйлдвэрийн бүхэл бүтэн сүлжээг бүрдүүлж, малчин түмний орлогыг нэмэгдүүлж байна.

Шугуй хөдөө аж ахуйн хөгжлийн компанийн үйлдвэрийн тасаг

Чанар чансаа

Урад хошууны тал нутагт намрын бороо шивэрч, бид уулан замаар Хан-Уул хоршоог зорилоо. Сүүн цагаан ямаан сүрэг уулын хөтөл даган тавтайхан идээшилнэ. Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямаа нь Урад нутгийн бэлгэдэл болж малчдын орлогыг нэмэгдүүлж байна.

Мунь уулын энгэрт байрлах Урадын дунд хошууны Хан-Уул тэжээврийн тусгай хоршоо нь хашаа саравч, өвс бордооны агуулах, ямааны хашаа зэрэг бүрэн барилга байгууламжтай. Тус хоршоог үүсгэн байгуулагчийн нэг Онгон суурингийн Гурван Сайхан багийн намын үүрийн нарийн бичгийн дарга Хөгжилт ноолуурын ямаандаа тэжээл бордоо өгч байлаа.

Ордос хотын Хэн Кэ хөдөө аж ахуйн хөгжлийн ХХК

Бэлчээрийн даацдаа зохицуулан, мөн Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны үүлдрийг хамгаалахын тулд 2022 онд бид уламжлалт мал маллах аргаа өөрчилж багийнхаа 17 малчин айлыг зохион байгуулан тус хоршоог байгуулсан. Одоо манай хоршоо нь 3000 ямаа хашаалан тэжээх боломжтой гэж Хөгжилт хоршоо байгуулсан тухайгаа сонирхууллаа.

Тусгай хоршоо байгуулсны дараа хоршооны гишүүд нутаг бэлчээр ба ямаагаа нийлүүлж, тэжээл, өвс бордоог нэгдсэн байдлаар худалдан авч, халдварт өвчнөөс нэгдсэн журмаар сэргийлэн, малын ашиг шимээ нэгдсэн байдлаар борлуулж, хамтдаа баяжих замаар замнажээ.

Бид орчин үеийн мал маллах арга болон хээлтүүлэг хийх мэргэжлийг ашиглан 2 жилд 3 удаа төл тосч, ноолуурын гаралт ба чанар чансааг баталж байна. Үнэ ханшийн хувьд зах зээлийн үнээс нэг килограмм бүрд 20 гаруй юаниар өндөр зарагдаж байна гэж Хөгжилт ярилаа.

Италийн Цазена хотод болсон олон улсын ноолуурын ямааны чуулганаас 3 жил дараалан алтан медаль хүртсэн, “Зөөлөн алт”, “Ширхэглэг эрдэнэ” гэдгээрээ дэлхийд алдартай. Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны ашиг шим дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх болсон тухай бид ойлгохоор Урадын дунд хошууны Бэй Пин нэхмэлийн ХХК-д очсон юм.

Хоёр Богдын ноолууран цагаан ямаа

Тус компани нь үйлдвэрийн чанар чансааг батлах үүднээс “сайн ноолуур + урамшуулан шагнах” загварын дагуу 150 үлгэр жишээ айл өрхийг дайчлан, сайн үүлдрийн ноолуурын 30 мянган ямаа маллах боломжийг бий болгов.

Урадын дунд хошуу нь бэлчээрийн даацад зохицуулан мал маллах арга хэлбэрээ өөрчилсөн бөгөөд Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны үүлдэрийг хамгаалан сайжруулж, орон нутгийн аж үйлдвэрээ хөгжүүлж байна.

Брэнд

Салхины аясаар өвсний толгой найгаж, тарга сайтай хонин сүрэг тавтай бэлчинэ. Нар жаргах үед Дархан Муумянган Холбоот Хошууны Дархан сумын Алтантуг багийн малчин Хөхөө электрон дурангаар хонин сүргээ дурандаж сууна. Хонид нь цувсаар усны онгоц руугаа ирэв. Хөхөө гэрээсээ удирдлагаар усаа нээж хонио усална.

Хөхөө мал услах автомат онгоц, өвс бордоо цацах автомат машин, хяналтын төхөөрөмж зэрэг орчин үеийн ухаалаг төхөөрөмжийг иж бүрдүүлж, мал маллах уламжлалт аргаа өөрчилсөн байна.

– Бид Дархан Муумянган тал нутгийн хонь хэмээх сайн үүлдрийн хонь маллаж байна. Тус үүлдрийн хонь нь тухайн нутгийн байгаль орчин, уур амьсгалд дасан зохицдог бөгөөд хүйтэнд болон ганд тэсвэртэй, мах их гардаг болохоор ашиг орлого өндөр гэж Хөхөө хэлэв.

Өвөр Монголын Бэй Пин нэхмэлийн ХХК-ны Урьдын дунд хошуун дахь мал аж ахуйн талбай

Дархан Муумянган тал нутгийн хонь бол монгол хонины үүлдрийн нэг юм. Тус хошуу нь Дархан Муумянганы тал нутгийн хонь хэмээх үүлдрийг голчлон маллаж байгаа бөгөөд 1 сая гаруй хоньтой.

Энэхүү хошуу нь малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлэхийн төлөө нэг талаар үйлдвэрлэлийн арга хэлбэрээ хувируулан тоо хэмжээг хөөцөлдөж байснаас илүү чанарт анхаарах болжээ. Нөгөө талаар махны чиглэлийн хонины ашиг шимийн чанар чансааг батлан “Дархан Муумянган тал нутгийн хонь” хэмээх брэндийг олонд таниулж, өндөр үнэд хүргэхээр хичээсээр ирлээ.

Тус хошуу нь бэлчээрийн даацын дагуу малын тоо толгойгоо барьж, дунджаар 1 га талбай бэлчээрт 1 хонь маллаж, хонины тарга хүчийг баталсан байна. Дархан Муумянган тал нутгийн хонь нь Өвөр Монголын бүс нутгийн олон нийтийн нэрт брэндээр сонгогдон, брэндийн үнэлгээ нь 4,197 тэрбум юаньд хүрч, улам олон хүнд танигдсаар байна.

Өвөр Монголын Бэй Пин нэхмэлийн ХХК-ны үйлдвэрийн тасаг

Дархан Муумянган Холбоот хошууны мал аж ахуйн зах зээлийн төвийн дарга Хао Шяоюй:

Бид махны чиглэлийн хонины ашиг шимийн чанар чансааг батлан брэндийн байгуулалтыг үргэлжлэн чангатгаж, борлуулалтын арга замыг улам өргөтгөхөөр дамжин малчдын орлогыг нэмэгдүүлж, Дархан Муумянган тал нутгийн хонийг Өвөр Монголын мал аж ахуйн нэрийн хуудас болгоно гэж хэллээ.

Малчдын орлогыг нэмэгдүүлэх бол хөдөө орон нутгийг бүх талаар хөгжүүлж, иргэдийн амьдралыг сайжруулах гол түлхүүр юм.

Зохиогч: Нийтлэл: З.ГЭГЭЭНТУЯА, СҮНЬ ЛИ-ИН, ЦОЛМОН, ИДЭРГҮН, БУЯН-ЭНЭРЭЛ, ТӨГСБИЛЭГ
Найруулагч: Редактор: Х.АРВИНТАЛ
Эх сурвалж: СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

Өвөр Монголын Отог хошуу өдгөө 1.8 сая гаруй цагаан ямаатай, нэг сайн үүлдрийн ухна 235 мянган юаньд хүрч байна. Намрын сүүл үеийн хөдөө нутгаар малын ашиг орлогын тухай халуун яриа өрнөж байлаа. Малчдын ашиг орлогыг хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ гэдэг нь хүнсний аюулгүй байдалтай шууд холбогдох тул ӨМӨЗО, орон нутаг хүртэл бэлчээрийн мал аж ахуйн хэлбэрийг өөрчилж байна.

11-р сарын эхээр бид бэлчээрийн даац хэтрүүлэн малжихыг хориглох асуудлыг шийдэх туршилтын бүс болох Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошуу, Улаанхад хотын Ар хорчин хошуу, Улаанцав хотын Цахар баруун гарын хойд хошуугаар сурвалжилж явахдаа тухайн газрын мал аж ахуй, газар тариаланг уялдуулан малын тарга хүчийг нэмэгдүүлэх, үүлдрийг сайжруулах, шинжлэх ухаанчаар малжиж, шинэ мэргэжлийг ашиглан ажлын үр бүтээмжээ дээшлүүлж буй байдалтай танилцсан юм.

Тэнгэрт үүлс сэмрэн хөврөөд тэртээд шувууд ганганан буцна. Бид Ар Хорчин хошууны Чавга суурингаас зүүн тийш 45 км замнаж, хоёр давхар тохилог орон сууцтай, хороо хашаа, өвсөн агуулах, хөх даршийн зоорь зэрэг иж бүрэн төхөөрөмжтэй “Малын тоо толгойг цөөлж, чанартай малжсан үлгэр жишээч өрх” Шуан Жиньлүнгийнд ирлээ.

Шуан Жиньлүн бол Ар хорчин хошууны Шуугин суурингийн Холбоо багийн малчин. Гучаад жилийн туршлагатай мал аж ахуйн тусгай мэргэжилтэн юм. Тэрээр гэр бүлийн мал аж ахуйн талбай эрхэлж, симментал үхэр тэжээж, мөн 20 га газарт тэжээл сайтай өвс тарьж байна. Шуан Жиньлүн:

– Манайх тэжээж байгаа үхрийн тоо толгойг тавиар хязгаарлаж, жил бүр хамгийн сайнаас нь сонгож 3-5 охин тугал үлдээж бусдыг нь бүгдийг зардаг. Өмнө нь нэг жил тэжээсэн тугал 250 кг- 300 кг хүрдэг байсан бол одоо 5-6 сар тэжээхэд 300 кг-350 кг хүрч байна. Үнэ ханш нь дунджаар 18000 юаньд хүрч байна. Өмнө нь 10 кг сүү саадаг байсан бол өдгөө 20 кг сүү сааж байна. Яагаад ингэж нэмэгдэж байгаа вэ гэвэл, тугал ба үхрээ төрөл хуваан тэжээж, өсөлтийн адил бус үед ондоо тэжээл өгч буйтай шууд холбоотой. Мөн аргал хөрзөнг бордоонд ашиглаж тэжээл өвсний шимийг дээшлүүлсээр байна. Миний тарьсан тэжээл өвсний жилийн гаралт 328.6 тоннд хүрч, өвсний хэрэглээгээ гүйцэд хангаж байна гэж ярилаа.

Түүний шинжлэх ухаанч мал аж ахуйн арга туршлага нь Ар хорчин хошуунд үлгэр жишээ болж байна. Маш олон айл өрхүүд түүний туршлагаас суралцан мал тэжээж эхэлжээ.

Баруун Үзэмчин хошууны Хүрэлт багийн малчин Голтөмөр мөн симментал үхэр тэжээж байгаа юм. Голтөмөр:

– Симментал үхэр тэжээхэд арчилгаа чухал, тэжээл бордоог нь тэнцвэртэй өгч, ялгадсыг нь цаг тухайд нь цэвэрлэх хэрэгтэй. Би нэг үхэрт өдөрт 11.5 кг өвс, 1.5 кг бордоо өгдөг. Тугалласан үнээнд 2.5 кг бордоо өгдөг. Сүүлийн хоёр жил зах зээлийн үхрийн ханш унасан ч манай тугал дунджаар 10000 юаньд хүрч байна. Энгийн тугалтай харьцуулбал бие нь том болохоор нэг тугалаас ойролцоогоор 2000-3000 юанийн орлого олдог гэж хэллээ.

Тэднийх зундаа 200 гаруй симментал үхэр мал маллаж, өвөлдөө 100 гаруй үхэр л үлдээдэг.

Уламжлалт малжих арга хэлбэр нь “Тоог цөөлж, чанарыг нэмэгдүүлэх, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх” шинжлэх ухаанч шинэ хэлбэрээр орлогдож байна.

Ар Хорчин хошууны Хансүм сумын Зүрх багийн малчин Амин-Урт:

Манай үүлдэр сайжруулсан өлчир хонь хоёр жилд гурван удаа хээл тогтож, жил бүр дунджаар 3-5 хурга тосдог. Энэ хурганы өсөлт маш түргэн. Хоёр жил тэжээхэд л 15 килограммд хүрч, килограмм бүр нь 20 юаньд хүрч байна. 180 эм хонь тэжээвэл 200 мянган юаний орлого олох боломжтой.

Сүүлийн жилүүдэд Ар Хорчин хошууны Шуугин сумын зохиомол хээлтүүлгийн өртөөг эрчимтэй байгуулж, сайн үүлдрийн үхэр, хонь тэжээснээр үхэр, хонины махны гаралтын хэмжээ ихээхэн нэмэгдэв. Одоо 1000 хонь тэжээхэд хоёрхон ажиллах хүч байхад хангалттай.

Цахар баруун гарын хойд хошуу өнгөрсөн жил гурван сая юанийн хөрөнгө оруулж, малчдад сайн үүлдрийн үхэр худалдан авахад нь туслан, 20 мянга гаруй үхрийн үүлдрийг сайжруулсан байна. Одоо 100-аас дээд үхэр маллаж байгаа 42 эрчимжсэн мал аж ахуйн фермтэй болжээ.

Үзэмчин ноолуурын цагаан ямаа бол ӨМӨЗО-ны ноолуурын ямааны гурван сайн үүлдрийн нэг юм. Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Шинэ-Булаг баг “Үүлдрийг батлах+ чанарыг сайжруулах+ орлогыг нэмэгдүүлэх” арга хэмжээ авч, 300 гаруй үзэмчин цагаан ямаа тэжээж, ямаа бүрээс 0.3 кг-0.35 кг ноолуур самнаж байна.

Баруун Үзэмчин Хошууны Мал аж ахуйн ажлын өртөөний дарга Насанбаяр:

– Манай хошуу орон нутгийн сайн үүлдрийн нөөцийг хамгаалах ажлыг эрчимжүүлэн, үзэмчин хонины дижитал үүлдэр үржүүлэх системийг байгуулсан. Үүгээрээ шилдэг үүлдрийн мал үржүүлэх ажлыг дэмжин, зохиомол хээлтүүлгийн ажлыг сайжруулав. Одоо хошууны хэмжээнд үүлдэр сайжруулсан хэмжээ 97 хувьд хүрээд байна.

Шилдэг сайн үүлдрийн мал нь малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх гол арга зам юм. Ар Хорчин хошуу, Цахар баруун гарын хойд хошуу бэлчээрийн мал аж ахуйг шинэчлэн шат ахиулж, мал аж ахуйн чансаатай хөгжлийг хурдасгаж байна.

Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Баянбулаг багийн дарга Насанжаргал:

– Бүхэл өдрийн холимог бордоо бол чанар сайтай нохойн хошуу, царгас, хуурай өвс болон эрдэнэ шиш, буудайн сүрэл, ашигтай бактер зэргийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр холин зуурч исгэж боловсруулаад гаргасан тэжээл бордоо юм.

Энэхүү тэжээл бордоо нь мал сүргийн шим тэжээлийн хэрэглээг ханган, өсөлтийг түргэсгэж, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэхэд тусладаг. Баруун Үзэмчин хошуу сүүлийн хоёр жил тэжээл бордооны асуудлыг чухалчлан, холимог бордооны гурван үйлдвэр байгуулаад байгаа юм. Ар Хорчин хошуу нь “Цаг агаар+ мал аж ахуй” дата систем, Долоон бурхан од замчлах төхөөрөмж зэрэг шинэ мэргэжил технологийг ашиглан, 45 га гаруй тэжээл өвс тарьж байна.

Ар Хорчин хошууны Шуугин суурингийн Амин-Өндөр багийн дарга Баясгалан:

– Манай баг орчин үеийн эрчимжсэн өвс бордоо боловсруулах төслийг идэвхтэй дэмжиж, малчдад зах зээлийн үнээс хямдхан тэжээл бордоогоор ханган, үр ашгийг нэмэгдүүлж байна.

Баруун Үзэмчин хошуу мал эмнэлгийн мэргэжлийн түвшинг ахиулан, малын халдвараас урьдчилан сэргийлэх туршилтын тасгийг байгуулж, малын халдварт өвчнөөс үр дүнтэй сэргийлж байна.

Бидний хүрсэн орон нутгууд тэжээл бордоо үйлдвэрлэх, малын халдвараас урьдчилан сэргийлж эмчлэх хүртэлх мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн бүх явцад шинжлэх ухаан технологид түшиглэн, үр ашгийг нэмэгдүүлж байна.

Зохиогч: БУЯНТ, ӨНӨР, ГИЛБЭЭ, ХӨВЧИН, БИЛИГБААТАР
Найруулагч: С.САРАНЧИМЭГ
Эх сурвалж: www.solongonews.mn